Hat sanatının nesilden nesile aktarımında meşk sistemi, yazının disiplinini koruyan en temel yöntem olmuştur. Osmanlı’nın son döneminde modern okulların yaygınlaşmasıyla bu gelenek, usta-çırak ilişkisine dayalı bireysel öğretimle sınırlı kalmamış, sınıf temelli hat eğitimi ders materyallerine duyulan ihtiyacı beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda matbu meşk mecmuaları, kurumsal yapılarda yürütülen hat eğitiminde önemli bir rol üstlenmiştir. Bu çalışma, M. İzzet Bey ve Hafız Tahsin Efendi’nin hazırladığı Hutût-i Osmaniye meşklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Doküman analizi yöntemiyle farklı kütüphane ve koleksiyonlarda tespit edilen nüshalar incelenmiş, içerik bakımından bir farklılık bulunmamıştır. Yazı çeşitlerine göre meşk tarifleri, ölçü ve birleşme kaideleriyle öğretim mantığı analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda Hutût-i Osmaniye’de sülüs, nesih, rik’a, divânî, ta’lik, celî divânî ve icaze yazı türlerinin estetik ve teknik özelliklerinin sistematik bir düzen içinde aktarıldığı görülmektedir. Eser, meşk sisteminde uygulamaya yönelik aktarılan tariflerin yazılı bir modele dönüştüğünü göstermektedir. Bu niteliğiyle, Osmanlı hat eğitiminde matbu meşklerin yapılandırılmış bir öğretim düzeni sunduğunu ortaya koyan çok yönlü bir “hat mektebi” olarak değerlendirilmektedir.
Hat sanatı, hat eğitimi, meşk, Hutût-i Osmaniye.