Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasal ve toplumsal çözülüşünü hızlandıran tarihsel bir kırılma olarak yalnızca tarih yazımında değil edebî anlatılarda da geniş biçimde temsil edilmiştir. Küresel nitelikteki bu savaşı ele alan sanatçılardan biri de Cumhuriyet Dönemi yazarlarından Selma Fındıklı’dır. Fındıklı, Saray Meydanı’nda Son Gece, Vardar Rüzgârı, Nereye Yüreğim ve Kum Gülü adlı romanlarında Birinci Dünya Savaşı’nın birey ve toplum üzerindeki tesirini ele almıştır. Bu çalışma, romanları tarihsel bağlamla ilişkilendirilmiş tematik yakın okuma yöntemiyle ele alarak savaşın cephe deneyimi, cephe gerisi hayatı, askerî yoksunluk, iktidar eleştirisi, Osmanlı-Alman ilişkileri, firar meselesi ve farklı toplumsal grupların temsili üzerinden nasıl anlatıldığını tartışmaktadır. Fındıklı’nın romanlarında savaş, yalnızca askerî bir mücadele olarak değil, imparatorluk düzeninin çözülüşünü, bireysel travmaları, toplumsal kırılmaları ve siyasal sorumluluk tartışmalarını görünür kılan çok katmanlı bir tarihsel deneyim olarak sunulur. Bu bağlamda çalışma, Fındıklı’nın romanlarının Birinci Dünya Savaşı’nı tarihsel eleştiri ve toplumsal duyarlılık ekseninde yeniden yorumladığını ileri sürmektedir.

Birinci Dünya Savaşı, Selma Fındıklı, tarihî roman, Osmanlı Devleti, edebiyat, tarih.

World War I constituted a major historical rupture that accelerated the military, political and social dissolution of the Ottoman Empire and has been represented not only in historiography but also in literary narratives. One of the writers who addressed this global war is the Republican-era author Selma Fındıklı. This article examines the representation of World War I in her novels Saray Meydanı’nda Son Gece, Vardar Rüzgârı, Nereye Yüreğim and Kum Gülü. Through a thematic close reading informed by historical context, the study analyzes how these novels narrate the front, the home front, military deprivation, political authority, Ottoman-German relations, desertion, and different social communities. In Fındıklı’s fiction, war appears not merely as a military conflict but as a multilayered historical experience that exposes imperial dissolution, individual trauma, social fragmentation, and political responsibility. The article argues that Fındıklı’s novels reinterpret World War I through the intersecting lenses of historical critique and social suffering.

World War I, Selma Fındıklı, historical novel, Ottoman Empire, literature, history.